 | |
"Bronnen van het zelf
De ontstaansgeschiedenis van de moderne identiteit"
filosofie
oorspr. titel : 'Sources of the self:
The making of the Modern Identity'
auteur : Charles Taylor (foto)
vertaler : Marjolijn Stoltenkamp
inleiding : Joep Dohmen
uitgever : Lemniscaat, Rotterdam
774 blz. , € 34,95
ISBN 978 90 477 0158 3
www.lemniscaat.nl
|
|
Voer voor filosofen. Ze moeten alleen niet op diëet zijn.
Want de Canadees Taylor (* 1931), vóór zijn emeritaat professor geweest in de ethiek (aan de universiteit van Oxford) en daarna (in Montreal) aan de filosofische faculteit aldaar, haalt nogal wat overhoop in zijn, overigens al in de tachtiger jaren van de vorige eeuw verschenen, kraker in de wijsbegeerte 'Bronnen van het zelf' - een grootscheeps onderzoek in feite van de ontstaansgeschiedenis van de huidige mens in zijn gevoelens, denkpatronen, vooroordelen, sociaal al dan niet geïntegreerd zijn en noem de aspecten maar op.
Alle factoren die door de eeuwen heen aan de wording van de moderne mens hebben bijgedragen (religie in de diepste zin van het begrip, natuur met haar van eeuw tot eeuw variërende invloed op de menselijke geest, kunst als zich steeds in veranderingen ontwikkelend gegeven, maatschappij van vroeger tot nu, wetenschap in talloze facetten en niet te vergeten de politiek) komen uitvoerig aan de orde.
Het kostte me véél concentratie om de door Taylor uitgezette lijn(en) te blijven volgen, en ik kan uiteindelijk niet beweren dat ik na afloop van de lectuur een wijzer en/of beter mens ben geworden, maar zijn maxi-referaat heeft veel lacunes in mijn (bescheiden) kennis van filosofie opgevuld en dat is mooi meegenomen.
De mens is - dit is, zo meen ik uit Taylors beschouwing begrepen te hebben - vooral een product van de maatschappij waarin hij leeft en functioneert, en geenszins een op zichzelf staand (en gericht) wezen.
Een opvatting die ook al bij Taylors voorgangers als Augustinus, Luther, Montaigne en vele anderen te vinden is. (Ik ga geen opsomming van verdere in het boek voorkomende namen geven, want dan zit ik volgende week nóg aan mijn tekstverwerker.)
Het is dus begrijpelijk dat Taylor zich sterk maakt voor communicatie en nadrukkelijk wijst op de gevaren van te ver doorgevoerd individualisme, dat maar al te gemakkelijk kan leiden tot aso-gedrag.
Hieronder een citaat (pag. 287 e.v.) waaruit iets blijkt van Taylors intentie (en van de elegante vertaaltechniek gebezigd door Marjolijn Stoltenkamp):
De moderne identiteit is ontstaan omdat veranderingen in de zelfinterpretaties, verbonden aan een breed scala aan praktijken - religieuze, politieke, economische, familiale, intellectuele, kunstzinnige - convergeerden en elkaar bekrachtigden om haar te vormen: bijvoorbeeld de praktijken van religieus gebed en ritueel, van de spirituele discipline van leden van een christelijke gemeente, van het zelfonderzoek van bekeerlingen, van de politiek van consensus, van het gezinsleven binnen het kameraadschappelijke huwelijk, van de nieuwe manier van opvoeden die zich vanaf de achttiende eeuw ontwikkelde, van de kunstzinnige schepping waarbij oorspronkelijkheid werd vereist, van de afbakening en de verdediging van de persoonlijke levenssfeer, van markten en contracten, van vereniging op basis van vrijwilligheid, van de cultivering en het tonen van gevoelens, van het streven naar wetenschappelijke kennis. Elke daarvan heeft, naast andere, iets bijgedragen aan de zich ontwikkelende reeks ideeën over het subject en zijn of haar morele situatie die ik in dit boek onderzoek. Er hebben spanningen en tegenstellingen bestaan tussen deze praktijken en de ideeën waarvan ze de dragers zijn, maar ze hebben geholpen een gemeenschappelijke ruimte van inzicht te vormen waarin onze huidige ideeën over het zelf en het goede vorm hebben aangenomen.
Wie verdere informatie betreffende Charles Taylor en zijn werk wenst, moet vooral de door Joep Dohmen geschreven inleiding tot het hier besproken boek lezen en kan op Internet te rade gaan.
De naam van de filosoof intoetsen en doorklikken naar De wereld van Charles Taylor.
Zéér aan te bevelen.
Jaap Reiding
|
|
| |
